Keltische Bagpipes

De bagpipe
Alhoewel de bagpipe meestal geassocieerd wordt met Schotland, is het onwaarschijnlijk dat hij daar niet is ontstaan. Hij is ontwikkeld uit een instrument dat leek op een schalmei maar het is niet duidelijk wanneer er voor het eerst een zak aan gekoppeld werd. De eerste vermelding van een instrument dat op de bagpipe lijkt is van Aristophanes rond 400 v.Chr. en ook in latere klassieke tijden werd de doedelzak bespeeld.
Foto: Beithar

Wanneer de bagpipe precies naar Groot-Brittannië kwam, is onduidelijk. Misschien was dat rond de Romeinse invasie, maar het kan ook daarvoor zijn geweest. Hier heeft de bagpipe zich verder ontwikkeld in verschillende vormen, die op deze pagina beschreven zullen worden. In Nederland en Vlaanderen heeft zich ook een soort bagpipe ontwikkeld, die doedelzak wordt genoemd. Wanneer er verwezen wordt naar ‘de doedelzak’, wordt vaak de Schotse Great Highland Bagpipe bedoeld, maar dit zijn niet een en hetzelfde instrument.

Great highland bagpipe
Wanneer mensen aan een bagpipe denken, denken ze meestal aan de Great Highland Bagpipe. Het is waarschijnlijk dat dit een van de dingen was die de Schotse stammen van de Romeinen overnamen. Hij bestond toenmalig uit de zak, de speelpijp en misschien een bourdonpijp, die zorgde voor het harmonische effect. Door de eeuwen heen werd de Great Highland Bagpipe verbeterd en uitgebreid, met meer bourdonpijpen voor een vollere harmonie en sterkere pijpen voor een sterker geluid. Dit proces werd ongeveer beëindigd in de 17^de eeuw en sindsdien is er weinig veranderd aan dit instrument. Tegen die tijd werd de Great Highland Bagpipe sterk geassocieerd met piping clans, er waren verschillende clans waarbij het een echt beroep was dat van vader op zoon werd overgegeven. Later werd de Great Highland Bagpipe overgenomen door het Britse leger en werd het spelen minder traditioneel bepaald.
Foto: Beithar

Onder de linkerarm wordt de zak van de bagpipe gehouden, waarin lucht wordt gepompt via de blaaspijp. Door de constante druk vanuit de zak wordt deze lucht de harmoniepijp en de bourbonpijpen geduwd, waardoor er geluid ontstaat. De speelpijp zorgt voor de werkelijke melodie, de bourbonpijpen maken de akkoorden.

Border pipes
De Border Pipe wordt vaak verward met de Scottish smallpipe, maar het is een ander en veel ouder instrument. Het werd in veel meer gebieden gebruikt dan het bordergebied waar het zijn naam van kreeg, maar hier was hij wel het meest voorkomend. De speelpijp is kegelvormig en klinkt lager en luider dan de Scottish smallpipe, maar niet zo luid als de Great Highland Bagpipe. Normaalgesproken heeft de border pipe drie bourdonpijpen. De toon wordt niet aangedreven door adem, maar door een set blaasbalgen die samen met de luchtzak onder de arm van de speler zijn geklemd. Het spelen op de Border Pipe is in het midden van de 19^de eeuw uitgestorven. Hierna is er met succes geprobeerd de muziek en het instrument te doen herleven. De klank van de Border Pipe gaat goed samen met andere instrumenten. Hij is melodischer en gevarieerder dan die van de Great Highland Bagpipe.

Scottish smallpipes
De Scottish smallpipes zijn waarschijnlijk de jongst bestaande doedelzak ter wereld, want in de moderne vorm bestaan ze pas sinds ongeveer 1980. Er zijn ook voorbeelden van soortgelijke historische instrumenten, maar hiernaar zijn de Scottish smallpipes niet gemaakt, bovendien zijn ze groter en lager gestemd. De Scottish smallpipes worden meestal met een blaasbalg aangedreven en worden gespeeld als de Great highland bagpipe. Veel Highland Bagpipespelers spelen daarom ook de Scottish smallpipes als tweede instrument. De Scottish smallpipes hebben drie bourdonpijpen, waarvan een de dominante is. Vaak worden de Scottish smallpipes verward met de Northumbrian smallpipes, maar de melodiepijp heeft een opening aan het eind en de muziek is eerder vloeiend dan staccato.

Cornish bagpipes
De Cornish bagpipes zijn een vorm van doedelzak die vroeger gewoon was in Cornwall. Het ontwerp is vrij ongewoon, want er zijn twee melodiepijpen in plaats van een, een voor elke helft van een octaaf. Beide melodiepijpen kunnen de grondtoon spelen en zo kan men met de ene pijp de melodie maken en met de andere pijp de drone, de constante toon, spelen. Tegenwoordig gebruiken er niet veel muzikanten Cornish pipes. Het is een zeer moeilijk instrument om te bespelen en het Cornishe piping was uitgestorven toen er in 1994 door Harry Woodhouse onderzoek naar werd gedaan. De Cornish bagpipes van vandaag de dag zijn dan ook allemaal reconstructies van het vroegere instrument.

Welsh pipes
Er is sinds de 10de eeuw over Welshe bagpipes geschreven. Tijdens en na de opkomst van de nonconformistische religies in Wales in de 18^de eeuw, verdween traditionele Welshe muziek grotendeels en de pipes in Wales waren rond de late 19^de eeuw verdwenen. Het enige voorbeeld van een Welshe bagpipe wordt bewaard in een museum in Cardiff. In de laatste 20 jaar was er een opbloei van piping in Wales, dit leidde tot de reconstructie van de Welsh pipes en de introductie van nieuwe instrumenten die leken op de Europese bagpipes.

Uillean pipes
De uillean of union pipes zijn de natonale pipes van Ierland. Ze worden aangedreven door een blaasbalg onder de rechterarm. Ze onderscheiden zich van de andere soorten bagpipes door hun zachtere, zoetere toon en het grote bereik. De aangepaste melodiepijp geeft de speler verschillende speelmogelijkheden, zoals simpele akkoorden, staccato en legato. Uillean pipes worden vrijwel altijd zittend en binnenshuis bespeeld. Het instrument ontwikkelde zich aan het begin van de 18^de eeuw. Toentertijd waren de bagpipes vrijwel identiek aan de Great Irish warpipes. De oudste overgebleven uillean pipes dateren uit de tweede helft van de 18^de eeuw.

Píob Mhór
De Píob Mhór of Great Irish Warpipes zijn de oudste vorm van Ierse bagpipes, minstens stammend uit 500 n.Chr.. De pipes die rond deze tijd op kruisen werden gekerfd zijn onmiskenbaar prototypen van de Píob Mhór. Door sommigen werden ze op een gegeven moment aangeduid als het typische Ze zijn bijna identiek aan de Great Highland bagpipe. In de 19^de eeuw veranderde de Great Highland Bagpipe echter, want er werden drie in plaats van twee bourdonpijpen gebruikt. De Píob Mhór bleven de oorspronkelijke twee bourdonpijpen gebruiken. Tegenwoordig worden meestal Píob Mhór met drie bourdonpijpen bespeeld.

Brian Boru bagpipes
De Brian Boru bagpipe is de jongste bagpipe van Ierland, gemaakt in 1908. Hij werd genoemd naar de Ierse hoge koning Brian Boru (941 – 1014). De Brian Boru bagpipe lijkt op de Great Highland bagpipe, maar hij heeft een extra melodiepijp waardoor er meer noten kunnen worden gespeeld. Eerst had hij een tenor, een bariton en een bas bourdonpijp, maar later kreeg hij twee tenoren en een bas.

Celtic Webmerchant:

c     
 Jurk Badb  € 75,90              Welsh longbow  € 79,20           Het tapijt van Bayeux  € 138,-

copyright © 2008 CelticBritain.net, Alle rechten voorbehouden.           Sitemap  Contact