Brochs

Brochs zijn ronde, holmurige gebouwen uit de late ijzertijd. Ze komen voor in geheel Schotland. Mogelijk bouwde de Picten de broches, maar wie precies de broches bouwden berust op speculaties. In tijden van oorlog vond de ''Pictische'' bevolking hier waarschijnlijk hun toevlucht. Brochs werden op strategische plaatsen gebouwd, zoals boven kliffen of omringd door water. Het is echter duidelijk dat broches niet gedurende het gehele jaar werden bewoond. Het woord broch komt van het oud-Noors borg dat zoiets als gefortificeerde plaats betekend. Het vergelijkbare woord in Gaelic is Dún. De Vikingen maken in hun Saga regelmatig vermeldingen over de broches als leegstaande verdedigingswerken. Vrijwel alle brochs hebben dezelfde structuur. De traditie van de broches is erg typisch omdat we niet weten of het hierbij gaat om een overgenomen gewoonte of invloeden van een nieuw volk van buitenaf. De broches kunnen nog het beste worden vergeleken met de 6500 nuraghi die rond de bronstijd in Sardinië werden gebouwd.

De hoogte van de brochs varieert van 5 tot 15 meter. Het is niet duidelijk ze hoger waren toen ze werden gebouwd. Allen werden omringd door een muur van drie meter dik waar een trappenhuis in was gevestigd. Veel brochs waren versterkt door een aarden wal zoals bijvoorbeeld de restanten van Suisgill broch in Sutherland aantonen. Naast de ingang was een kamer, afgesloten voor de andere kamers in de broch. Deze staat bekend als de kamer van de wachters. Brochs werden waarschijnlijk overdekt door een dak van riet, vermoedelijk was er in het midden een gat om de rook van het haardvuur door te laten. In tijden van nood kon de deur worden gebarricadeerd met een poort. Vaak werden stenen uit oude gebouwen gehaald om nieuwe te bouwen.

Op de Orkney en Shetland eilanden waren vrij weinig kamers op de begane grond. De vloeren tussen de verdiepingen waren van hout en het kan zijn dat er houten tussenschotten waren die als kamers dienden. Sommige brochs werden in de buurt van natuurlijke waterbronnen gebouwd, andere hadden een eigen waterput of watertank. De brochs werden waarschijnlijk tot de jaren 200 of 300 n.Chr gebruikt, terweil sommige mythologisch verhalen, saga en legende zelfs tot in de 17de eeuw melding maken over broches als fortificatie. Veel broches tonen sporen van vernieuwingen waaruit is op te maken dat ze eeuwen achter elkaar in gebruik waren.

Vaak staan er meerdere brochs op kleine afstanden van elkaar zoals op de Schotse Orkneys. Hier een dozijn brochs in de buurt van Eynhallow Sound. Wetenschappers geloven dat hier een grote haven in de buurt moet zijn geweest en dat de brochs dienden om de bevolking van de havenstad naar te evacueren in tijd van nood.

Er gaan verschillende theorieën te ronde over de oorsprong van de broch. Tussen 1930 en 1960 werden brochs door archeologen als V. Gordon Childe en vele anderen als een soort van kasteel gezien, waar de landeigenaar woonde. In 1980 werd er van deze theorie afgezien wegens gebrek aan archeologisch bewijs. Deze archeologen ontkenden dat brochs waren gebouwd voor defensieve doeleinde, terwijl dit duidelijk wel het geval was. De wetenschapper MacKie beweerde in 1965 dat de brochs niet door de bevolking van de Hebriden en de Orkneys zijn gebouwd, maar door een kleine groep emigranten  van het Schotse vasteland en de locale bevolking. De meeste brochs dateren uit de eerste eeuwen voor en na Christus, er zijn enkele oudere exemplaren, zoals de Old Scatness broch op de Shetlands, hier werd een schapenbot gevonden uit 390 v.Chr. De best bewaarde exemplaren zijn die in Carloway, Telve, Troddan, Mousa en Dornaigil.  

Zie ook:

Roundhouses
Crannogs
Heuvelforten
Keltisch interieur

Bronnen:

-  Armit, Ian “Towers in the North: The Brochs of Scotland” (Stroud 2003)
-  Hingley, Richard, “Settlement and sacrifice: The later prehistoric people of Scotland” (Edinburgh 1998)
-  Ritchie, J.N.G., “Brochs of Scotland” (Aylesbury  1988)