Brochs
Brochs
zijn ronde, holmurige gebouwen uit de late ijzertijd.
Ze komen voor in
geheel Schotland. Mogelijk bouwde de
Picten de broches, maar wie precies de broches bouwden berust op
speculaties.
In tijden van
oorlog vond de
''Pictische'' bevolking hier waarschijnlijk hun toevlucht. Brochs werden op
strategische plaatsen gebouwd, zoals boven kliffen of omringd door
water. Het is echter duidelijk dat broches niet gedurende het gehele
jaar werden bewoond. Het woord broch komt van het oud-Noors borg
dat zoiets als gefortificeerde plaats betekend. Het vergelijkbare woord
in Gaelic is Dún. De Vikingen maken in hun Saga
regelmatig vermeldingen over de broches als leegstaande
verdedigingswerken. Vrijwel alle brochs hebben dezelfde structuur.
De traditie
van de broches is erg typisch omdat we niet weten of het hierbij gaat om
een overgenomen gewoonte of invloeden van een nieuw volk van buitenaf.
De broches kunnen nog het beste worden vergeleken met de 6500 nuraghi
die rond de bronstijd in Sardinië werden gebouwd.
De hoogte van de brochs varieert van 5 tot 15 meter. Het is niet
duidelijk ze hoger waren toen ze werden gebouwd. Allen werden omringd
door een muur van drie meter dik waar een trappenhuis in was gevestigd. Veel brochs waren
versterkt door een aarden wal zoals bijvoorbeeld de
restanten van Suisgill broch in Sutherland aantonen.
Naast de ingang was een kamer, afgesloten voor de andere kamers in de broch. Deze staat bekend als de kamer van de wachters. Brochs werden
waarschijnlijk overdekt door een dak van riet, vermoedelijk was er in
het midden een gat om de rook van het haardvuur door te laten. In tijden
van nood kon de deur worden gebarricadeerd met een poort. Vaak werden stenen uit oude gebouwen gehaald om nieuwe te bouwen.
Op
de Orkney en Shetland eilanden waren vrij weinig kamers op de begane
grond. De vloeren tussen de verdiepingen waren van hout en het kan zijn
dat er houten tussenschotten waren die als kamers dienden. Sommige
brochs werden in de buurt van natuurlijke waterbronnen gebouwd, andere
hadden een eigen waterput of watertank. De brochs werden waarschijnlijk tot de jaren
200 of 300 n.Chr gebruikt, terweil sommige mythologisch verhalen, saga
en legende zelfs tot in de 17de eeuw melding maken over broches als
fortificatie. Veel broches tonen sporen van vernieuwingen waaruit is
op te maken dat ze eeuwen achter elkaar in gebruik waren.
Vaak staan er meerdere brochs
op kleine afstanden van elkaar zoals
op de Schotse Orkneys. Hier een dozijn brochs in de buurt van Eynhallow
Sound. Wetenschappers geloven dat hier een grote haven in de buurt moet
zijn geweest en dat de brochs dienden om de bevolking van de havenstad
naar te evacueren in tijd van nood.
Er gaan verschillende theorieën te ronde over de oorsprong van de broch.
Tussen 1930 en 1960
werden brochs door archeologen als V. Gordon Childe en vele anderen als
een soort van kasteel gezien, waar de landeigenaar woonde. In 1980 werd
er van deze theorie afgezien wegens gebrek aan archeologisch bewijs.
Deze archeologen ontkenden dat brochs waren gebouwd voor defensieve
doeleinde, terwijl dit duidelijk wel het geval was.
De wetenschapper MacKie beweerde in 1965 dat de brochs niet door de
bevolking van de Hebriden en de Orkneys zijn gebouwd, maar door een
kleine groep emigranten van het Schotse vasteland en de locale
bevolking.
De meeste brochs dateren uit de eerste eeuwen voor
en na Christus, er zijn enkele oudere exemplaren, zoals de Old Scatness
broch op de Shetlands, hier werd een schapenbot gevonden uit 390 v.Chr.
De best bewaarde exemplaren zijn die in Carloway, Telve, Troddan,
Mousa en
Dornaigil.
Zie ook:
Roundhouses
Crannogs
Heuvelforten
Keltisch interieur
Bronnen:
- Armit, Ian “Towers in
the North: The Brochs of Scotland” (Stroud 2003)
- Hingley, Richard,
“Settlement and sacrifice: The later prehistoric people of Scotland”
(Edinburgh 1998)
- Ritchie, J.N.G., “Brochs
of Scotland” (Aylesbury 1988)