Callanish

Al in de 18de eeuw trok Callanish de aandacht van wetenschappers die het eiland bezochten. Ze vermelde dat de locale bevolking het Fir Bhrèige (de valse man) noemde. Callanish wordt ook wel de Stone henge van het noorden genoemd. Hij is gebouwd ij Loch Roag een zee-inham aan de noordwestkust van het eiland Lewis. Op de oostelijke bank van het loch ligt de kleine nederzetting Calanais. In het gebied rond deze stad zijn tussen 3000 en 4000 jaar geleden ongeveer 20 megalithische monumenten opgericht.

Op de heuvel tussen de nederzetting en haar kleine haven staat de meest beroemde van deze monumenten, Callanish, of Calanais I genoemd. In het midden van het monument staat een cirkel van dertien stenen die tussen de tweeëneenhalf en de vier meter hoog zijn en rond de hoogste staande steen zijn gegroepeerd. Deze steen is ongeveer vijf meter en weegt 5,5 ton. Een tijd nadat deze cirkel was opgericht, is er nog een stenen tombe bij het centrum van de ring toegevoegd. In de richting van de vier windstreken liggen vier toegangswegen waarvan de noordelijke door twee rijen en de oostelijke, westelijke en zuidelijke door een rij staande stenen worden aangegeven. De noordelijke laan is waarschijnlijk het vroegst, rond 2000 v.Chr., aangelegd, de andere lanen en de steencirkel zelf zijn opgericht rond 1500 v.Chr.

In het volle zicht van zijn grotere zus ligt Callanish II met vijf stenen die tegenwoordig nog overeind staan. De staande stenen vormden een ellips van ongeveer 22 bij 19 meter. Aan de oostzijde zijn de resten van een graftombe te vinden die in de 19^de eeuw werd ontdekt toen een dikke laag turf van de plaats werd verwijderd. Samen met de ontdekking van deze tombe werden ook holen gevonden waarin waarschijnlijk palen van een vroeger monument stonden. Deze had een diameter van ongeveer 10 meter.

Callanish III bestaat uit twee ellipsen waarvan de kleine binnen de grotere is gebouwd. Vandaag de dag staan er nog dertien stenen van dit monument overeind, zeven anderen zijn gevallen. De buitenste ring is 13,7 bij 13,1 meter. Deze bestond uit dertien stenen, waarvan er vijf zijn gevallen. Binnen deze ellips staan vier hogere stenen, de hoogste is 2,1 meter.

Het laatste monument van Callanish, Calanish IV genoemd, is gebouwd op de top van een heuvel. Op deze top is een cirkelvormige kuil gegraven, waarin de resten zijn te vinden van een graftombe. Rond de kuil staan vijf grote stenen in een ellips van 13,3 bij 9,5 meter. Overal in de omgeving rond Callanish zijn kleinere neolitische monumenten. Waarschijnlijk trok Callanish net als Stone Henge pelgrims vanuit onder andere Ierland, Schotland, Engeland, Wales en mogelijk nog verdere gebieden aan. Op het eiland zijn Ierse vuistbijlen teruggevonden, die duidelijk een link met Ierland weergeven. De grootsheid van Callanish is opvallend, over het algemeen zijn de steencirkels van de westerlijke eilanden kleiner dan die van bijvoorbeeld Cumbria en Zuid-Engeland.

De graftombes waren mogelijk verdeeld. Ze bevatte fragmenten van gecremeerde beenderen. De laatste opgravingen hebben uitgewezen dat er potscherven op de locatie aanwezig zijn. Mogelijk werden in deze potten gecremeerd doden bewaard. Er zijn twee verschillende soorten potscherven, Britse Neolithische en trechterbeker teruggevonden. Hieruit kan worden opgemaakt de plaats voor honderden jaren als begraafplaats diende en mogelijk de lichamen nadat het vlees van de botten was vergaan van de locatie werden verwijderd om ergens anders te worden begraven.

Zie ook:

De steencirkel
De bouw van een steencirkel
De functie van een steencirkel