Ierse Elfen

Een gebochelde rust uit aan de rand van een rath. Als hij bijna in slaap valt, hoort hij de elfen plotseling zingen: ‘Da Luan, da Mart‛ (Maandag, Dinsdag)! En dat opnieuw en opnieuw. De gebochelde vindt het monotoon worden en voegt aan het gezang toe: ‘Agus da Cadin‛ (en woensdag)! De elfen zijn daar zo blij over dat ze hem de rath mee in nemen en zijn bochel afnemen. Als een andere gebochelde dit hoort, gaat hij een week later op dezelfde plek zitten en ook hij hoort de elfen zingen: ‘Da Luan, da Mart agus da Cadin!‛ Zonder op het ritme of de pauzes van de elfen te letten, schreeuwt hij er doorheen: ‘Agus da Hena!‛ (en vrijdag). De elfen stoppen hun gezang, slepen hem mee de rath in en zetten de bochel van zijn voorganger op de bochel die hij al had, als straf voor het verstoren van hun lied.

Ierse elfen zijn er in verschillende soorten en maten. Meestal zijn ze klein en leven ze in raths, burchten waarvan door de boeren werd gedacht dat ze door de Denen waren gemaakt. Ze houden van muziek, maar daar hoort bijna niemand wat van. Hoewel elfen kinderen stelen, mensen verlammen en vee ziek maken, zijn ze over het algemeen vriendelijk tegen de mensen die ze aardig vinden en helpen ze hen ook in tijden van nood.

Er wordt geloofd dat de elfen gevallen engelen zijn die naar de aarde zijn verbannen, omdat ze niet zo slecht waren als degenen die naar de hel werden verdreven. Hierdoor zijn ze vaak ook bang voor geestelijken en wachten ze met angst het laatste oordeel af. Hieronder volgt een beschrijving van de verschillende Ierse elfen.

Banshees
De bean-sidhe, vrouw van de elf, is een voorvaderlijke geest die enkele oude Ierse families waarschuwen wanneer ze gaan sterven. Dit zijn alleen de families O‛Neil, O‛Brien, O‛Connor, O‛Grady en Kavanagh, maar door onderlinge huwelijken zijn er andere families bijgekomen. Ook bij de koningen van Ierland en Schotland komt de banshee op bezoek, meestal als echt mens in de vorm van een profetes. De banshee komt voor in de drie gedaanten van de Morrighan, een jonge maagd, een moeder en een oude vrouw. Ze draagt of een grijze mantel met kap, een lijkwade of een rouwgewaad. Ze komt ook wel voor als een wasvrouw die het bloed van de kleren van de stervende wast. Ook wordt ze gezien als een kraai, een hermelijn, een wezel of een haas. Hoewel ze niet altijd wordt gezien, wordt de banshee wel gehoord. Haar geluid verschilt per regio, het is een laag, plezierig gezang, het geluid van twee planken die over elkaar worden geschoven of een ijl, krijsend geluid dat het midden heeft tussen een vrouw en een uil.

Dullahans
De dullahan is een wilde, donkergeklede ruiter die vooral ‛s nachts op het platteland te zien is. Hij draagt zijn hoofd niet op zijn nek, maar onder zijn arm of op zijn zadelboog. Het hoofd is grijs en rimpelloos met een verschrikkelijke grijnslach van oor tot oor en kleine, zwarte ogen die telkens heen en weer kijken. Het hoofd zelf lijkt licht uit te stralen en wordt dan ook vaak door de dullahans als lantaarn gebruikt. Het paard van de dullahan is zwart en wordt aangespoord met een menselijke ruggengraat. Hij briest vlammen en vonken als hij rent. In een deel van Ierland bestuurt de dullahan echter een koets met zes zwarte paarden. Deze rennen zo snel dat bosjes in brand vliegen als ze passeren en elke poort vliegt open om hen door te laten, zodat niemand echt veilig is voor deze elf. Wanneer de dullahan zijn hoofd omhoog houdt, kan hij tot ver kijken en als hij het huis van een stervend persoon ziet, rijdt hij daar naartoe en stopt voor het huis. Dan roept hij de naam van de stervende op het moment dat deze overlijdt. De mensen die de dullahan zien als hij voorbij rijdt, krijgen een emmer bloed in hun gezicht gegooid of worden aan een oog blind. Om een dullahan af te schrikken, kan goud worden gebruikt, dit is het enige waar dullahans bang voor zijn. de mensen die ze vertrouwen. Dit vertrouwen kan zelfs zo sterk zijn, dat ze die mensen helpen planten en oogsten of andere klusjes doen, zonder loon behalve een kan room. Net als veel andere elfen heeft de grogoch grote angst voor geestelijkheid en hij komt geen huizen in waar een priester of misdienaar zich bevindt.

Leprechauns
De bekendste Ierse elf is de leprechaun. De naam is mogelijk afgeleid van het Ierse leath bhrogan – schoenmaker – of lucharma‛n – pigmee. Leprechauns zijn kleine, oud uitziende mannen die vaak beschonken worden aangetroffen door zelfgebrouwde likeur. Ze zijn echter nooit zo dronken dat ze hun schoenmakerswerk niet kunnen doorzetten. Leprechauns zijn naast schoenmakers de bewakers van de oude schatten die door de Denen in Ierland zijn achtergelaten. Deze schatten worden door hen begraven in grote potten. Hierom vermijden ze dan ook contact met mensen, die ze dom en gierig vonden. Mensen vinden hem meestal door het geluid van zijn hamerslagen op de schoenen die hij maakt. Wanneer een leprechaun dan wordt gevangen, belooft hij hem grote rijkdom als hij vrij wordt gelaten. Daarna geeft hij de mens een zilvere shilling die als hij weg is meteen weer in zijn beurs terecht komt, of in nijpende situa­ties een gouden munt die meestal tot as of bladeren vergaat. Als een mens zo dom is om van de leprechaun weg te kijken, verdwijnt hij meestal onmiddellijk. De ondeugende versie van de leprechaun is de cluricaun. Deze komt vooral ‛s nachts tevoorschijn en haalt kattenkwaad uit, steelt of leent dingen ongevraagd, rooft wijnkelders en voor­raadkasten leeg of gaat uit rijden met een van de dieren van een boerderij.

Meermensen
Ierse meerminnen zijn betoverend mooi en verleidelijk en verschillen van de mensen omdat hun voeten platter zijn en ze zwemvliezen tussen hun vingers hebben. Meermannen zijn juist lelijk en geschubd, met varkensachtige trekken en lange, puntige tanden. Meermannen komen nauwelijks voor in Ierse mythen. Als bewoners van Tir fo Thoinn, het land onder de golven, hebben ze een aangeboren hekel aan mensen en in sommige delen van Ierland worden ze gezien als boodschappers van dood en ongeluk. Er zijn echter wel veel verhalen waarin een mensenman een verbintenis met een meermin aangaat en verschillende beroemde families claimen af te stammen van zo‛n huwelijk. Meermensen hebben speciale kleding om door het water te reizen. In het zuiden dragen ze een cohullen druith, een kleine rode hoed van veren. In het noorden lijken ze erg op selkies, terwijl ze zich kleden met een mantel van zeehondenhuid en in de gedaante van zeehonden rondzwemmen. Als meermensen op het land komen, doen ze hun kleding af en als een mens hun hoed of mantel vinden, heeft hij of zij de macht over de meermin, omdat ze de zee niet meer in kan. Zo kan een visser  een meermin dwingen met hem te trouwen, maar uiteindelijk zal ze haar kleding terugvinden en haar man en kinderen verlaten.

Pooka‛s
De meest gevreesde Ierse elf is de pooka. Hij verschijnt altijd na zonsondergang, meestal in de vorm van een donker paard met wilde manen en gele ogen. Hij zwerft over het platteland en vernielt daar hekken en oogsten en jaagt het vee op de vlucht. De pooka kan er daarnaast ook uitzien als een kleine, verwrongen kabouter, een boeman, een grote adelaar en een zwarte geit. Alleen al het zien van een pooka kan kippen doen stoppen met eieren leggen of koeien met melk geven. De pooka heeft een menselijke stem en daarom kan hij in Down een aandeel in de oogst opeisen en in de rest van Ierland boeren roepen om hem te vergezellen op zijn nachtelijke plundertochten. Wanneer een boer weigert, zal het zijn land zijn dat wordt vernield. De pooka is echter in sommige gevallen niet zo gevaarlijk, wanneer hij met respect wordt behandeld. Dan is hij zelfs behulpzaam en kan hij profetieën en waarschuwingen geven. Er is maar een iemand geweest die op een pooka heeft gereden, en dat is Brian Boru, de hoge koning van Ierland. Met een speciale teugel waarin drie pookaharen waren verwerkt, wist hij op de pookarug te blijven zitten totdat die uitgeput toegaf. De koning liet hem beloven nooit meer christenen en Ieren aan te vallen, behalve als ze dronken of kwaadwillig waren.

Wisselingen
Een wisseling is een elf die met een mens is verwisseld. Dit gebeurt meestal met kinderen, maar het komt ook voor met volwassenen. Wanneer een kind wordt verwisseld, is dat meestal met een elfenkind, maar ook wel eens met een seniele elf die als kind is vermomd of een levenloos iets dat door magie het uiterlijk van een kind heeft gekregen. Veel elfenkinderen sterven voor hun geboorte en degenen die in leven blijven zijn vaak misvormd en verminkt. Hierom willen de ouders hun kind niet houden en proberen ze de kinderen om te wisselen met gezonde mensenkinderen. Als dat is gelukt, hebben deze wisselkinderen slechte invloed op het huis waar ze in geplaatst worden. Ze huilen en schreeuwen de hele dag door en zijn alleen maar blij als er een ongeluk is gebeurd. Het enige voordeel dat een wisselkind kan brengen is zijn talent voor muziek. Hij speelt vaak viool of Irish pipes en doet dat met zo‛n vaardigheid dat iedereen blijft luisteren. Wisselkinderen hebben gele, perkamentachtige huid en donkere ogen die een wijsheid tonen, veel ouder dan de schijnbare leeftijd. Hun benen zijn dun en hun armen zijn gebogen en bedekt met licht haar. Ook zijn wisselkinderen vaak mismaakt met bijvoorbeeld een bochel of een lamme hand. Twee weken na de verwisseling hebben ze al tanden en daarom drinken ze ook geen moedermelk, maar eten alles wat hun wordt voorgezet. Volwassen wisselingen lijken precies op de weggenomen persoon, maar zijn afstandelijk, ruzieachtig en ongeïnteresseerd in vrienden of familie. Een wisselkind leeft vaak niet lang in de sterfelijke wereld, meestal maar een paar jaar. Wanneer hij wordt begraven, verandert hij in een stuk hout. Om een kind te beschermen tegen verwisseling moet men de baby snel dopen, niet al te veel bewonderen en beschermen met kruisen, ijzeren voorwerpen en kleding van de vader. Er zijn daarnaast verschillende manieren om wisselingen weg te jagen. Je kan hem bijvoorbeeld uit het huis jagen, waarna het echte kind of de volwassene ongedeerd terugkeert. Ook het noemen van de ware leeftijd van de wisseling doet hem wegrennen en wanneer hij gedwongen wordt thee van vingerhoedskruid vlucht hij terug naar het elfenrijk. Over het algemeen zijn wisselingen bang voor vuur en hitte.

Zie ook:

Koning Arthur

Het Welsh

Kelten, Saksen en Vikingen

Celtic Webmerchant:

c                
Jurk Ethinu € 55,-                       Romeins masker  € 64,-                         Gallowglass zwaard € 100,-

copyright © 2009 CelticBritain.net, Alle rechten voorbehouden.           Sitemap  Contact