Ringforten
 Ringforten zijn gefortificeerde
nederzettingen die zijn gebouwd in Noord-Europa, met name in Ierland. Ze
bestonden over het algemeen uit een nederzetting, een wal en een gracht. In oude
Ierse bronnen staan ze ook bekend als ráth, caiseal, cathair en dún. Een ráth
had een aarden wal, een caiseal en een cathair, respectievelijk uit noordwest-
en zuidwest-Ierland, een stenen. Een dún was uitgebreider, vaak de woonplaats
van een heerser, maar de term is nogal verwarrend aangezien hij ook wordt
gebruikt voor een type roundhouse dat erg op de broch leek en voor een soort
kliffort.
Er
zijn geen vroegmiddeleeuwse historische of archeologische beschrijvingen
uit Ierland over iets wat op een ringfort lijkt. Op ongeveer 45.000
plaatsen hebben vrijwel zeker ringforten gelegen en men verwacht dat er
nog 15.000 ringforten in Ierland te vinden zijn. Het is mogelijk dat
door intensieve landbouw, het gelijkmaken van de grond en de uitbreiding
van steden vele oorspronkelijke forten verloren zijn gegaan, maar door
het gebruik van oude kaarten en luchtfotografie zijn veel onbekende
ringforten ontdekt. Daarnaast zijn er door archeologisch onderzoek dat
hoorde bij wegenbouwprojecten vele forten ontdekt.
Periode van bouw
 Gemiddeld is er een ringfort
te vinden per 2 km2, maar dit verschilt per regio. Hoewel ze
zoveel voorkomen is men er nog steeds niet uit wanneer ze werden gebouwd
en waar ze voor dienden. Er zijn drie theorieën over de datering van
ringforten.
De eerste theorie, dat het
ringfort uit de late ijzertijd stamt, beargumenteert dat er te weinig
ringforten in Ierland geheel zijn uitgegraven om met zekerheid te kunnen
vaststellen uit welke tijd ze komen. Daarnaast zijn er op het Zweedse
eiland Oland ook ringforten gevonden, waarvan er minstens één vrijwel
zeker uit de ijzertijd stamt en zijn er voor de rest in Ierland weinig
nederzettingen uit de ijzertijd gevonden. Het is mogelijk dat de Heuvel
van Tara een vroeg type ringfort is.
Ten tweede is er de theorie
dat ringforten in de tweede helft van het eerste millennium werden
gebouwd. Deze wordt het meest aangehangen omdat er duidelijker bewijs
is. Door middel van de C14-datering en dendrochronologie (onderzoek naar
jaarringen van bomen) zijn verschillende forten gedateerd, meer dan de
helft hiervan bleek uit de periode van 540 tot 884 n.Chr. te komen.
Aangezien er echter zoveel ringforten zijn ontdekt, is het natuurlijk
mogelijk dat er ook ringforten uit vroegere of later periodes stammen.
Deze mogelijkheid wordt versterkt doordat het grootste gedeelte van de
onderzochte forten in Ulster lag, daarom is het mogelijk dat daar de
bouw van ringforten eerder of juist later op gang kwam dan in de rest
van Ierland. Echter, ook oude bronnen maken er melding van dat aan het
einde van de 12de eeuw de meeste ringforten waren verlaten.
De
laatste theorie gaat ervan uit dat ringforten nog werden bewoond of
zelfs werden gebouwd tijdens de late middeleeuwen en de vroege moderne
periode van Gaelic Ierland. Er zijn namelijk verschillende ringforten
rond deze periode geleidelijk omgebouwd tot een motte met een burcht.
Inderdaad is er weinig moeite voor nodig om een ringfort tot een motte
te veranderen en er zijn ook aanwijzingen dat dit is gebeurd door de
Noormannen of de Ieren. Daarnaast dateren enkele ringforten vrijwel
zeker uit de late middeleeuwen.
Functie
 Men neemt algemeen dat het
ringfort een verzameling boerderijen met een wal en eventueel een gracht
eromheen was, waar een of meerdere vrije families een eigen bestaan
hadden opgebouwd dat grotendeels om het houden van vee draaide. Het is
echter gebleken dat sommige ringforten niet (alleen) een zodanige
functie hadden.
Natuurlijk had een ringfort
ook een defensieve functie. De gracht en wal wijzen hier duidelijk op.
Omdat hij over het algemeen werd bewoond door boeren, was de bescherming
eerder tegen veerovers dan aanvallende stammen. In het fort konden
kleine voorraden voedsel worden opgeslagen en kon men wachten tot
ontzetting. Dit kon meestal snel geboden worden omdat de meeste
ringforten op korte afstand van elkaar lagen.
Verschillende ringforten
hebben aangetoond dat daar niet alleen landbouw werd bedreven, maar dat
het fort een meer diverse en belangrijke rol in de economie speelde. Bij
enkele plaatsen is geen spoor van bewoning aangetroffen, maar wel vele
potscherven uit het vasteland van Europa. Dit kan betekenen dat sommige
ringforten ook een functie in de handel met Europa hadden.
Een vroegchristelijke tekst
geeft aan dat de wallen van een ringfort een symbolische functie hadden,
het aantal wallen zou namelijk de status van de bewoner aangeven.
Hierdoor ontstaan echter wel verschillende defensieve zwaktes, want
meerdere wallen zouden de verdediger van het fort juist belemmeren in
zijn terugtrekking. Sommige ringforten zouden bovendien een belegering
van meer dan een nacht nooit uit kunnen houden. Ook is het niet heel
praktisch om vanaf de wal aan te vallen vanuit het fort zelf. Het is dus
heel goed mogelijk dat verschillende ringforten ook statussymbolen
waren.
Zie ook:
Brochs
Crannogs
Roundhouses
Heuvelforten
Keltisch interieur
Bronnen:
-
Cunliffe, Barry, “The ancient Celts” (Oxford
1997)
-
Ralston, Ian, “Celtic
fortifications” (Stroud 2006)
|
.jpg)
