Sheela na Gigs

Sheela na Gigs zijn halferotische, in steen gekerfde vrouwenfiguren. Ze bestaan uit een hurkende vrouw die haar schaamlippen uiteen trekt. Soms zijn hun ribben zichtbaar of hebben ze littekens op het lichaam en gezicht. De figuren zijn oud en lijken vaak niet een deel van de kerk zijn, maar van een ouder, vaak Romaans gebouw. De Sheela’s worden vaak geassocieerd met heksen of oude vrouwen, maar ze zijn zeker niet allemaal lelijk of oud.

Ze komen met name in Ierland, maar ook in Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje en Noorwegen voor. Er wordt ook wel gedacht dat ze oorspronkelijk van het vasteland van Europa komen. Sheela’s worden meestal gevonden in Normandisch-Romaanse kerken, maar ook in gewone gebouwen, bijvoorbeeld in Ierse kastelen.

Het is niet duidelijk hoe oud de traditie van de Sheela na Gig is. De vroegste beeltenissen komen uit het eind van de vroegchristelijke periode (circa 1100), de tijd dat de Normandiërs Groot-Brittannië innamen. Mogelijk leefde de oude, Keltische cultuur hierdoor op of namen de invallers de Sheela na Gigs met zich mee. Er wordt geloofd dat de Sheela’s nog tot en met de 16^de eeuw of zelfs nog later werden gemaakt. Tijdens de 17^de en 18^de eeuw waren de figuurtjes echter ongepast, geheel in de stijl van de postreformatorische kerk en daarom zijn er veel van hun oorspronkelijke plek verwijderd.

De afbeeldingen in de plattelandsgebieden kregen vaak een bijnaam als ‘de heks’ of ‘de idool’. Ze werden hooggeacht en met devotie bezien en velen hadden geneeskracht en konden het boze oog afweren.

Heidense Sheela na Gigs
Er wordt vaak gedacht dat de Sheela’s een overblijfsel van de oude religie zijn die door het Keltisch christendom over is genomen, hetzij door eigenwijze steenhouwers, hetzij doordat de lokale bevolking erop stond dat hun godin in de kerk werd opgenomen. Wellicht werden de godinnenbeelden ook wel ingemetseld om hun kracht ongedaan te maken. Het argument van een heidense afkomst lijkt het meest te berusten op de gedachte, dat zoiets vulgairs nooit christelijk kan zijn. De Keltische heidenen maakten echter weinig figuren in steen en degene die ze hebben gemaakt, lijken helemaal niet op de Sheela’s. Het kan echter zijn dat de figuren zijn overgenomen van gelijksoortige Griekse beeldjes uit de oudheid. Wanneer de Sheela’s een heidense oorsprong hebben, dan waren het waarschijnlijk vruchtbaarheidsgodinnen.

Sheela’s zijn van een uitgesproken seksueel karakter en sommige hebben een dikke buik en hangborsten en zijn zelfs vergezeld door een mannenfiguur met een erectie. Er zijn echter ook veel magere, kale en borstloze Sheela’s gevonden, terwijl juist de plompheid van een vrouwenbeeld en niet de vagina de vruchtbaarheid benadrukt. Bovendien is de enige Sheela met een baby is een reproductie.

Ondanks deze tegenstellingen worden Sheela’s vaak vruchtbaarheidsgodinnen genoemd en vandaag de dag nog raken vrouwen die zwanger willen worden de Sheela’s in sommige plaatsen in Ierland aan om hun wens in vervulling te laten gaan. Daarom worden zij ook vaak als de vrouwelijke tegenpool van de Groene Man gezien, hoewel Sheela’s veel ouder zijn dan de meeste Groene Mannen.

Christelijke Sheela na Gigs
Het feit dat Sheela’s meestal in kerken worden gevonden, spreekt tegen dat de figuren heidens zijn. Als ze christelijk zijn, vormen ze mogelijk een waarschuwing tegen lust. De bevolking van de 11^de en 12^de eeuw was grotendeels ongeletterd en had afbeeldingen nodig om te laten zien wat ze wel en wat ze niet moesten doen. Deze theorie wordt onderbouwd doordat verschillende Sheela’s inderdaad uit de 12^de eeuw stammen en in romaanse kerken zijn gevonden. Ook andere afbeeldingen werden toen gebruikt als les en er is zelfs een boek geschreven over hoe kerkelijk beeldhouwwerk de bevolking het best kon onderwijzen. Er zijn echter verschillende Sheela’s die op een toren zijn gemaakt en dus niet ter lering kunnen dienen en degene die in wereldlijke gebouwen zijn gebeeldhouwd ondermijnen deze theorie ook.

Mogelijk bood een Sheela na gig bescherming tegen het kwaad. Ze zou boven deuren en ramen geplaatst worden om te verhinderen dat de duivel binnenkwam. De legende gaat namelijk dat de duivel niet tegen het zicht van de vagina van een vrouw kan en het kwam vroeger in Ierland voor dat een redelijk welgestelde dame haar geslachtsdelen liet zien om een man geluk te brengen. Verschillende Sheela’s zijn inderdaad boven deuren en ramen of op een andere beschermende plek geplaatst. Dit zou ook kunnen verklaren waarom sommige figuren op een toren zijn gemaakt. Ze zijn dan niet zichtbaar voor de mensen, maar kunnen wel bescherming bieden. Er zijn echter weer andere Sheela’s die zo zijn geplaatst dat ze deze theorie tegenspreken.

Zie ook:

Keltische symbolen
Keltisch christendom
Ierse goden

Celtic Webmerchant:

c
Keltisch amulet € 18,50                      Cernunnos hanger   € 12,-                pelgrimsbadge € 9,-