Sheela na Gigs
 Sheela na Gigs zijn
halferotische, in steen gekerfde vrouwenfiguren. Ze bestaan uit een
hurkende vrouw die haar schaamlippen uiteen trekt. Soms zijn hun ribben
zichtbaar of hebben ze littekens op het lichaam en gezicht. De figuren
zijn oud en lijken vaak niet een deel van de
kerk zijn, maar van een
ouder, vaak Romaans gebouw. De Sheela’s worden vaak geassocieerd met
heksen of oude vrouwen, maar ze zijn zeker niet allemaal lelijk of oud.
Ze komen met name in
Ierland,
maar ook in Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje en Noorwegen voor. Er
wordt ook wel gedacht dat ze oorspronkelijk van het vasteland van Europa
komen. Sheela’s worden meestal gevonden in Normandisch-Romaanse kerken,
maar ook in gewone gebouwen, bijvoorbeeld in Ierse kastelen.
Het is niet duidelijk hoe oud
de traditie van de Sheela na Gig is. De vroegste beeltenissen komen uit
het eind van de vroegchristelijke periode (circa 1100), de tijd dat de
Normandiërs Groot-Brittannië
innamen. Mogelijk leefde de oude,
Keltische
cultuur hierdoor op of namen de invallers de Sheela na Gigs met zich
mee. Er wordt geloofd dat de Sheela’s nog tot en met de 16de
eeuw of zelfs nog later werden gemaakt. Tijdens de 17de en 18de
eeuw waren de figuurtjes echter ongepast, geheel in de stijl van de
postreformatorische kerk en daarom zijn er veel van hun oorspronkelijke
plek verwijderd.
De afbeeldingen in de
plattelandsgebieden kregen vaak een bijnaam als ‘de heks’ of ‘de idool’.
Ze werden hooggeacht en met devotie bezien en velen hadden geneeskracht
en konden het boze oog afweren.
Heidense
Sheela na Gigs
Er wordt vaak gedacht dat de
Sheela’s een overblijfsel van de oude religie zijn die door het Keltisch
christendom over is genomen, hetzij door eigenwijze steenhouwers, hetzij
doordat de lokale bevolking erop stond dat
hun godin in de kerk werd
opgenomen. Wellicht werden de godinnenbeelden ook wel ingemetseld om hun
kracht ongedaan te maken. Het argument van een heidense afkomst lijkt
het meest te berusten op de gedachte, dat
 zoiets vulgairs nooit
christelijk kan zijn. De Keltische heidenen maakten echter weinig
figuren in steen en degene die ze hebben gemaakt, lijken helemaal niet
op de Sheela’s. Het kan echter zijn dat de figuren zijn overgenomen van
gelijksoortige Griekse beeldjes uit de oudheid. Wanneer de Sheela’s een
heidense oorsprong hebben, dan waren het waarschijnlijk
vruchtbaarheidsgodinnen.
Sheela’s zijn van een
uitgesproken seksueel karakter en sommige hebben een dikke buik en
hangborsten en zijn zelfs vergezeld door een mannenfiguur met een
erectie. Er zijn echter ook veel magere, kale en borstloze Sheela’s
gevonden, terwijl juist de plompheid van een vrouwenbeeld en niet de
vagina de vruchtbaarheid benadrukt. Bovendien is de enige Sheela met een
baby is een reproductie.
Ondanks deze tegenstellingen
worden Sheela’s vaak vruchtbaarheidsgodinnen genoemd en vandaag de dag
nog raken vrouwen die zwanger willen worden de Sheela’s in sommige
plaatsen in
Ierland aan om hun wens in vervulling te laten gaan. Daarom
worden zij ook vaak als de vrouwelijke tegenpool van de Groene Man
gezien, hoewel Sheela’s veel ouder zijn dan de meeste Groene Mannen.
Christelijke Sheela na Gigs
Het feit dat Sheela’s meestal
in kerken worden gevonden, spreekt tegen dat de figuren heidens zijn.
Als ze christelijk zijn, vormen ze mogelijk een waarschuwing tegen lust.
De bevolking van de 11de en 12de eeuw was
grotendeels ongeletterd en had afbeeldingen nodig om te laten zien wat
ze wel en wat ze niet moesten doen. Deze theorie wordt onderbouwd
doordat verschillende Sheela’s inderdaad uit de 12de eeuw
stammen en in romaanse kerken zijn gevonden. Ook andere afbeeldingen
werden toen gebruikt als les en er is zelfs een boek geschreven over hoe
kerkelijk beeldhouwwerk de bevolking het best kon onderwijzen. Er zijn
echter verschillende Sheela’s die op een toren zijn gemaakt en dus niet
ter lering kunnen dienen en degene die in wereldlijke gebouwen zijn
gebeeldhouwd ondermijnen deze theorie ook.
Mogelijk bood een Sheela na
gig bescherming tegen het kwaad. Ze zou boven deuren en ramen geplaatst
worden om te verhinderen dat de duivel binnenkwam. De legende gaat
namelijk dat de duivel niet tegen het zicht van de vagina van een vrouw
kan en het kwam vroeger in Ierland voor dat een redelijk welgestelde
dame haar geslachtsdelen liet zien om een man geluk te brengen.
Verschillende Sheela’s zijn inderdaad boven deuren en ramen of op een
andere beschermende plek geplaatst. Dit zou ook kunnen verklaren waarom
sommige figuren op een toren zijn gemaakt. Ze zijn dan niet zichtbaar
voor de mensen, maar kunnen wel bescherming bieden. Er zijn echter weer
andere Sheela’s die zo zijn geplaatst dat ze deze theorie tegenspreken.
Zie ook:
Keltische symbolen
Keltisch christendom
Ierse goden
Celtic Webmerchant:
 c
Vroege hellebaard €
70,20
Iona cross €
10,50
Keltische torq
€ 75,-
|
