|
|
Schotse Clanstelsel
Het is
de oerbehoefte van alle levende wezens om zich voort te planten,
bescherming te zoeken in de veiligheid van een groep en orde te creëren
door enige vorm van sociale samenhang. Aangezien mensen weinig van deze
behoeften verschillen, hebben over de hele wereld sinds het begin van de
tijd gemeenschappen bestaan, die hun bevolking op zo’n manier bijeen
hield. Terwijl vele wereldrijken zijn gevormd, opgebloeid en
uitgestorven, is één stelsel blijven bestaan. Het is vandaag de dag zo
sterk als altijd, miljoenen mensen over de hele wereld bindend, niet met
een religieus dogma, maar met de mentaliteit en het bezit van een
uitgebreide familie - het Schotse clanstelsel.
 Het
woord clan is afgeleid van de Gaelic vorm ‘Clann’, dat kinderen of
afkomst betekent. In het Schots kan het ook de betekenis van
stam of ras
hebben of kan er een familietak mee worden bedoeld. Het is goed mogelijk
echter, dat de wortels van het clanstelsel ouder zijn dan het woord
zelf. Toen de Romeinen uiteindelijk Groot-Brittannië verlieten, werd
Schotland bewoond door vijf verschillende rassen: In wat nu de
Hooglanden worden genoemd leefden de
Picten, een mysterieus volk waar
vandaag de dag zeer weinig over bekend is. In Strathclyde hadden
Romano-Brittaen zich gevestigd, die zich vanuit Engeland hadden
verspreid met de
Saksen, die in het zuidoosten woonden. De Attacotti
waren in Galloway en Argyll, waar vanuit in de 6de eeuw het
koninkrijk Dalriada werd gesticht, hiervandaan kwamen de Schotten of de
Scotti, de uiteindelijke erfgenamen van het land.
 De
eerste sporen van de verdeling van
stammen en gebieden begon in Dalriada
rond 500 na Christus met Fergus Mor, zoon van Erc. Vier
stammen
beheersten dit gebied: Cinel Gabran, Cinel Comgall, dat door Fergus werd
geregeerd, Cinel Lorn en Cinel Angus, die werden geleid door zijn broers
Lorn en Angus. De aankomst van
Sint Columba in 563 bracht meer dan
alleen
christendom met zich mee.
Columba was een machtige en
invloedrijke missionair wiens werk niet alleen de druïdencultuur van de
Picten terugdrong maar ook het begin was van het proces dat
uiteindelijk in de eenwording van Schotland eindigde. De kroning van
Kenneth MacAlpin in 843 luidde voor Schotland een nieuw tijdperk in. Het
hof werd verplaatst van het westelijk gelegen Dunstaffinage naar het
redelijk veilige Scone in Perthshire. Veiligheid was inderdaad een
belangrijke zaak, aangezien Schotland al meer dan 50 jaar leed onder
Noorse invallen, waardoor kloosters
werden vernietigd en het platteland liep schade op door invallen van
alle kanten. Caithness, Sutherland, de westelijke eilanden en delen van
Northumerland waren al in Noorse handen; Schotland zou bijna 500 jaar
moeten wachten voordat het volledige controle over zijn landerijen had.
Toen
Malcolm Ceanmore koning werd in 1058,
nadat hij
MacBeth had vermoord, ontstond er een
herkenbaar clansysteem.
Malcolm was een agressieve man (zijn naam kan
worden vertaald als ‘Groot leider). Zijn huwelijk met Margaret,
kleindochter van Edmund, koning van Engeland, veranderde veel in het
Schotse hof, dat nu was verhuisd naar Dunfermline. Vragen over het oude
recht van opvolging rezen bij de Schotse koning en er ontstond een
conflict tussen het bestaande systeem van Keltische Tanistry, dat ging
over de overdracht van titels en landerijen, en het Engelse feodale
stelsel.
Malcolm werd door zijn koningin overgehaald het laatste aan te
nemen, Gaelic werd afgeschaft als hoftaal en Engels kwam hiervoor in de
plaats. Ook werd het katholicisme erkend als staatsgodsdienst.
Veel
vooraanstaande
Saksen en
Noormannen werden naar Schotland
gehaald en werd land gegeven, dit vervreemde hun Keltische onderdanen en
wekte hun woede op, hun wens was het de oude tradities in ere te houden.
De opvolging van
Malcolm door zijn broer, leidde in 1093 tot een
Keltische opstand, waardoor nog meer
Saksen en
Noormannen kwamen. Deze bleven er niet
lang, want ze werden of verdreven naar Engeland, of vermoord.
 Veel
machtige clans hadden zich gevormd en het systeem werd in 1587 enige
rangschikking gegeven met een boekrol over de clans. Sommige clans op
dit geschrift claimen een ongelooflijke en oude stamboom te hebben:
Clan Donald
beweerde af te stammen van Conn, een koning van Ulster in de tweede
eeuw; de Campbells zeiden familie te zijn van DIarmaid het zwijn en de
MacKinnons en de MacGregors zouden koning Alpin, vader van Kenneth
MacAlpin, als stamvader hebben. Veel clans hadden echter al moeite te
bewijzen dat ze voor de elfde eeuw al bestonden.
De
machtige clans kwamen nooit goed overeen met de kroon of met elkaar.
Conflicten tussen clans braken tot in de achttiende eeuw regelmatig uit
en de pogingen van sommige koningen om hun macht te behouden grensden
aan het fanatieke.
De Lord of the Isles werd zijn titels
afgenomen door James de 4de in 1493 en toen koning Willem van
Oranje probeerde de sterke highland-clans over te halen hem trouw te
zweren, leidde dat tot de tragische en totaal vermijdbare
slachting in Glencoe.
 De Schotse tartan
Elke
clan had zijn eigen tartan, veel clans hadden zelfs meerdere tartans. Zo
was er de jacht tartan, de alledaagse tartan en de oorlogs tartan. de
Schotse clan was aan deze tartan te herkennen door andere clans en zo
was het ook mogelijk de zien of deze ruiter of zelfs groep soldaten
bondgenoten of vijanden waren. De tartan word overigens niet alleen in
Schotland gebruikt, tegenwoordig worden ze nog steeds ook in Ierland
gebruikt. vroeger droegen alle Kelten de tartan dit blijkt uit
archeologische vondsten. Na
Culloden verbood de Britse regering de
Schotten de tartan te dragen en beval iedereen die de tartan droeg te
doden. Deze nieuwe wet drong vaak niet door tot in de woeste
onbegaanbare hooglanden waar nieuws schaars was. Andere konden zich
simpel weg geen andere kleding bekostigen en waren daarom genoodzaakt de
tartan te blijven dragen. deze werden door de Engelse soldaten gedood
ongeacht leeftijd en geslacht.
Lijst met Schotse Tartans
 BADGE
Het
helmteken van het Clanhoofd draagt deze als “badge” op zijn muts,
waarbij het motto op de ononderbroken rand staat. Eventuele kronen van
rang zijn bij het helmteken opgenomen en de rang van “Chief” is verbeeld
door drie adelaarsveren. Vroeger waren dit echte veren, maar
tegenwoordig zijn ze van zilver. “Chieftains”, of afdelingshoofden,
dragen een soortgelijke badge, maar dan met twee veren, al dan niet van
zilver, en andere wapen voerenden in de Clan dragen het embleem met
slechts één veer. Clanleden van mindere rang dragen het helmteken van
hun Chief in een cirkel met een gespje. Mogelijk dat dit ooit een echt
riempje was, waarmee dit teken van de aanhanger aan zijn wapenrusting of
hoofddeksel werd bevestigd.
Lijst met Schotse clans
en verwante families
wapens
De
uiterlijke onderscheiding der rangen werd vormgegeven in wapenschilden
met symbolen, helmen met een kroon van de verkregen rang en een
helmteken. Bij het botsen van de Keltische en Normandische systemen,
werden veel Clanhoofden ook edelman en ging met het eigen helmteken aan
clangenoten verstrekken, die dit op hun hoofddeksels bevestigden. Het
veel oudere herkenningsteken, een plantembleem, werd daarbij secundair.
Ook het voeren van wapenschilden, al dan niet met Keltische symboliek,
werd in een vast patroon vervat, waarbij vastgestelde emblemen voor
oudste, tweede en opeenvolgende zonen van een edelman in een nog steeds
bestaand stelsel vormen. De positie van een persoon in diens familie was
in één blik duidelijk. Registratie en wetgeving waren daarbij van
belang; nog steeds is dit bij wet geregeld en wordt door de “Lord Lyon,
King of Arms” en zijn herauten bewaakt. Het is het oudste heraldische
systeem in Europa, dat intact bewaard is gebleven.
Zie ook:
Schotse
clanindex
Ierse
clanindex
Clan MacDonald
Celtic Webmerchant:
Claymore
€ 92,05
Schots zwaard €
79,10
Keltische montefortino
€
158,00 |
|
