Mousa broch

Mousa broch is een van de bekendste brochs in Schotland. Hij staat op het nu onbewoonde eiland Mousa, ten oosten van het vasteland van Shetland. De broch is smaller dan de meeste van zijn soort maar met de hoogte van 13,3 meter is hij vrijwel uniek. Het was een van de twee brochs die de zee-engte van Mousa bewaakten, de ander staat op Burraland op het vasteland maar is veel minder goed bewaard dan Mousa. Hij is rond 100 v.Chr. in de ijzertijd gebouwd van stenen zonder mortel, waardoor de constructie al snel schade kan oplopen.

De diameter van de plattegrond meet 15 meter, maar het binnenste is door de dikke muur en de trap maar 6 meter breed. Het bouwwerk is gemaakt van twee concentrische muren die zijn gebouwd van stenen uit de directe omgeving. Een lage gang door de muren geeft toegang tot het binnenste van de broch. Eenmaal binnen is een stenen waterreservoir in het gesteente te zien. De basis heeft een grotere diameter dan de bovenkant van de broch en bestaat uit drie cellen, waarin men toevlucht kon zoeken of  spullen kon opslaan.

Een nauwe spiralen trap tussen de twee muren leidt naar het bovenste gedeelte van de broch. Tijdens de klim naar boven zijn zes galerijen tussen de binnen- en buitenmuur. Deze hebben grote platte stenen als vloer en plafond die waarschijnlijk zorgden voor de stevigheid van het bouwwerk. Gaten in de binnenmuur lieten licht binnen in de galerijen die wellicht werden gebruikt als extra opslagplaats. Een overloop gaf toegang tot een tweede verdieping. Op het bovenste gedeelte van de broch zijn delen van het schuine dak te zien, dat was gemaakt van stenen. Vanaf het dak was er goed uitzicht over de zee-engte van Mousa, dit stelde de bewoners van de nederzetting in staat invallers te zien voordat ze zelf gezien werden.

Er zijn tenminste twee opeenvolgende fases van bewoning van de broch. Zonder twijfel bestond hij in de eerste fase uit een houten roundhouse met een verhoogde vloer op een richel van 2,1 meter die waarschijnlijk te bereiken was door een stenen trap binnenin de muur. Een tweede richel op ongeveer 3,10 meter hoogte heeft wellicht een tweede verdieping of het dak ondersteund. De ingang was laag en overdekt met platte stenen en een watertank lag in de rots hieronder. Er was ook een grote, rechthoekige haard in het huis. Een tijd later werd er een lage stenen bank bij de binnenmuur geplaatst. Waarschijnlijk hebben de bewoners rond deze tijd het houten deel vernietigd en vervangen door een stenen, dit deel was zeker vernietigd toen een kleine hut in het interieur werd gebouwd.

De Orkneyinga Saga, de geschiedenis van de graven van de Orkneys, vertelt over Mousa als een verdedigingswerk ten tijde van invallen en een schuilplaats voor geliefden. Het is waarschijnlijk dat de broch inderdaad bewoond werd in de Noorse tijd. De lateien zijn door hen verwijderd en de buitendeur groter gemaakt – tegenwoordig is hij weer laag. Waarschijnlijk kwam dat doordat het interieur en de ingang zo vol puin lagen, dat de Noren zich een weg naar binnen moesten graven.

De Mousa broch is tussen 1860 en 1919 opgegraven, maar er is nooit uitgebreid archeologisch onderzoek naar gedaan. Daarom zijn er vandaag de dag nog veel onduidelijkheden, men weet bijvoorbeeld niet of Mousa alleen als wachttoren diende of dat het het middelpunt was van een nederzetting. Daarnaast is het niet te verklaren dat hij nog zo goed bewaard is gebleven. De meeste brochs zijn door de eeuwen heen deels gesloopt door opeenvolgende lokale bewoners die de stenen gebruikten voor andere doeleinden. Daarnaast veranderden de leefgewoonten zodanig, dat brochs niet meer als praktisch of nodig werden geacht. Men denkt wel eens dat Mousa broch zo goed is bewaard gebleven, doordat er later weinig ontwikkeling is geweest op het eiland. Dit wordt echter tegengesproken door opgravingen van een vissersdorp met verschillende stenen huizen. Omdat de broch zo smal is maar de muren uitzonderlijk dik zijn, is de constructie zeer stevig. Daarom komt het goede behoud waarschijnlijk ook deels door de constructie.

copyright © 2008 CelticBritain.net, Alle rechten voorbehouden.