|
Mousa broch
Mousa
broch is een van de bekendste brochs in Schotland. Hij staat op het nu
onbewoonde eiland Mousa, ten oosten van het vasteland van Shetland. De
broch is smaller dan de meeste van zijn soort maar met de hoogte van
13,3 meter is hij vrijwel uniek. Het was een van de twee brochs die de
zee-engte van Mousa bewaakten, de ander staat op Burraland op het
vasteland maar is veel minder goed bewaard dan Mousa. Hij is rond 100
v.Chr. in de ijzertijd gebouwd van stenen zonder mortel, waardoor de
constructie al snel schade kan oplopen.
De diameter van de
plattegrond meet 15 meter, maar het binnenste is door de dikke muur en
de trap maar 6 meter breed. Het bouwwerk is gemaakt van twee
concentrische muren die zijn gebouwd van stenen uit de directe omgeving.
Een lage gang door de muren geeft toegang tot het binnenste van de broch.
Eenmaal binnen is een stenen waterreservoir in het gesteente te zien. De
basis heeft een grotere diameter dan de bovenkant van de broch en
bestaat uit drie cellen, waarin men toevlucht kon zoeken of spullen kon
opslaan.
Een nauwe spiralen trap
tussen de twee muren leidt naar het bovenste gedeelte van de broch.
Tijdens de klim naar boven zijn zes galerijen tussen de binnen- en
buitenmuur. Deze hebben grote platte stenen als vloer en plafond die
waarschijnlijk zorgden voor de stevigheid van het bouwwerk. Gaten in de
binnenmuur lieten licht binnen in de galerijen die wellicht werden
gebruikt als extra opslagplaats. Een overloop gaf toegang tot een tweede
verdieping. Op het bovenste gedeelte van de broch zijn delen van het
schuine dak te zien, dat was gemaakt van stenen. Vanaf het dak was er
goed uitzicht over de zee-engte van Mousa, dit stelde de bewoners van de
nederzetting in staat invallers te zien voordat ze zelf gezien werden.
Er zijn tenminste twee
opeenvolgende fases van bewoning van de broch. Zonder twijfel bestond
hij in de eerste fase uit een houten roundhouse met een verhoogde vloer
op een richel van 2,1 meter die waarschijnlijk te bereiken was door een
stenen trap binnenin de muur. Een tweede richel op ongeveer 3,10 meter
hoogte heeft wellicht een tweede verdieping of het dak ondersteund. De
ingang was laag en overdekt met platte stenen en een watertank lag in de
rots hieronder. Er was ook een grote, rechthoekige haard in het huis.
Een tijd later werd er een lage stenen bank bij de binnenmuur geplaatst.
Waarschijnlijk hebben de bewoners rond deze tijd het houten deel
vernietigd en vervangen door een stenen, dit deel was zeker vernietigd
toen een kleine hut in het interieur werd gebouwd.
De
Orkneyinga Saga, de geschiedenis van de graven van de Orkneys, vertelt
over Mousa als een verdedigingswerk ten tijde van invallen en een
schuilplaats voor geliefden. Het is waarschijnlijk dat de broch
inderdaad bewoond werd in de Noorse tijd. De lateien zijn door hen
verwijderd en de buitendeur groter gemaakt – tegenwoordig is hij weer
laag. Waarschijnlijk kwam dat doordat het interieur en de ingang zo vol
puin lagen, dat de Noren zich een weg naar binnen moesten graven.
De Mousa broch is tussen 1860
en 1919 opgegraven, maar er is nooit uitgebreid archeologisch onderzoek
naar gedaan. Daarom zijn er vandaag de dag nog veel onduidelijkheden,
men weet bijvoorbeeld niet of Mousa alleen als wachttoren diende of dat
het het middelpunt was van een nederzetting. Daarnaast is het niet te
verklaren dat hij nog zo goed bewaard is gebleven. De meeste brochs zijn
door de eeuwen heen deels gesloopt door opeenvolgende lokale bewoners
die de stenen gebruikten voor andere doeleinden. Daarnaast veranderden
de leefgewoonten zodanig, dat brochs niet meer als praktisch of nodig
werden geacht. Men denkt wel eens dat Mousa broch zo goed is bewaard
gebleven, doordat er later weinig ontwikkeling is geweest op het eiland.
Dit wordt echter tegengesproken door opgravingen van een vissersdorp met
verschillende stenen huizen. Omdat de broch zo smal is maar de muren
uitzonderlijk dik zijn, is de constructie zeer stevig. Daarom komt het
goede behoud waarschijnlijk ook deels door de constructie.
Zie ook:
Brochs Roundhouses Heuvelforten Keltisch interieur
Bronnen:
- Armit,
Ian “Towers in the North: The Brochs of Scotland” (Stroud 2003)
- Ritchie,
J.N.G., “Brochs of Scotland” (Aylesbury 1988)
|