Pictische krijgers

De Picten spreken erg tot de verbeelding. Duizenden naakte, blauw beschilderde krijgers stormden vanuit het hoge Schotse noorden op de Romeinse legionairs af. Het eeuwenoude volk dat op mysterieuze wijze verdween. Dit fictieve beeld wordt versterkt door het gebrek aan bewijs van de Picten zelf.

Doordat de Picten nooit volledig door de Romeinen zijn ingelijfd, bleef dit deel van de Keltische cultuur vrij van veel Romeinse invloeden. Deze pagina zal zich richten op wat we weten van de Pictische oorlogvoering.

De primaire bronnen om een beeld te krijgen van de Pictische krijgers zijn archeologische opgravingen van Pictische voorwerpen en afbeeldingen die vaak door de Picten zelf op stenen zijn gegraveerd. Secundair zijn de geschreven bronnen van het oude Ierland en de Romeinen. Deze geschreven bronnen zijn voornamelijk door de vijanden van de Picten opgeschreven en berusten regelmatig op propaganda. 

Het sociale stelsel
We weten dat de Picten niet geïsoleerd leefden. Er was contact met Scandinavië, Ierland, Bretagne en ook de Angelsaksen waren bekend met de Picten. Deze contacten gingen ongetwijfeld samen met handel en dus met wederzijdse beinvloeding. De Pictische gemeenschap bestond uit zeven koninkrijken die waren verdeeld in verschillende stammen. Deze koninkrijkjes hadden alle een eigen koning en boven deze koningen stond de hoge koning die vermoedelijk grotendeels een ceremoniële functie bekleedde. Het lijkt erop dat de koningen werden gekozen en dat de titel niet overerfelijk was.  

De zoons van edelmannen werden niet door hun eigen familie opgevoed, maar groeiden op bij pleegouders van een andere familie. Pleegouderschap werd als een grote eer gezien en het versterkte de band tussen beide families. Mogelijk werden meisjes en minder bedeelde jongens ook opgevoed door pleegouders, zoals in andere Keltische stelsels ook het geval was.

Dit stelsel wijkt weinig af van de stelsels in Keltisch Ierland en Wales. De Picten in het zuiden hadden de meeste contacten met andere culturen. Het is bekend dat de noordelijke Picten zich ver na de zuiderlijke Picten tot het christendom bekeerden

Training van de krijgers
Rond een leeftijd van zeven of tien begon voor een jongen de militaire training. Vermoedelijk leek deze op de training die ook in Ierland en Wales werd gegeven en bestond deze onder andere uit gewichtheffen om spieren op te bouwen, worstelen, zwemmen, hardlopen, paardrijden, jagen, wat op veel stenen te zien is, boogschieten en speerwerpen, twee onderdelen die in vrijwel alle Europese culturen tot de opleiding behoorden, en mogelijk ook poëzie of diplomatie.

Wapentuig
De Pictische afbeeldingen vertellen ons dat de Picten gebruik maakten van zwaarden, schilden, speren en bijlen. Als werpwapens gebruikten ze de boog en de werpspeer. Opmerkelijk genoeg maakten de Picten vermoedelijk net als de Romeinen gebruik van de kruisboog. Er zijn in Schotland verschillende 6de en 7de eeuwse kruisboogpijlen teruggevonden en op de Pictische stenen van Shandwick en St Vigeans staan bogen afgebeeld die sterk op kruisbogen lijken. Er zijn verschillende afbeeldingen bekend van Pictische ruiters die bewapend met speer en schild hun paarden bereden. Vermoedelijk hadden de Pictische koningen net als de prinsen van Wales een groep ruiters als bodyguard. De Welshmen noemden ze teulu, Caesar noemde ze equites. Deze bodyguard werd gekozen uit de beste en sterkste krijgers van het koninkrijk. De Pictische ruiters maakten vermoedelijk vooral gebruik van de Fell pony, een Brits paardenras dat hard genoeg is voor de oorlog en uitstekend functioneert in bergachtig gebied. Volgens Tacitus’ verslagen van de slag bij Mons Graupius maakten de Picten net als hun zuiderlijke buren ook gebruik van de strijdwagens. Er zijn geen afbeeldingen en verdere beschrijvingen van een Pictische strijdwagen bekend, maar in andere delen van Britannië en Ierland werden er ook strijdwagens gebruikt.

Archeologie heeft ons verschillende aanvullende bewijzen geleverd. (a) Een Ierse schildknop, gevonden in Loch Gabhair. Schildknoppen werden in het midden van het schild bevestigd om het handvat dat in het schild zat te overkoepelen en te beschermen.

(b) Kleine pijlpunten, gevonden in Buiston in Ayrshire. Deze zijn vermoedelijk van Pictische makelij en konden zowel dienen voor de jacht als de oorlog. Dergelijke punten werden tot in de late middeleeuwen gebruikt en konden maliën doorboren.

 (c) Een brandende pijlpunt uit Dumbarton. Brandende pijlpunten waren gemaakt om een brandbare stof, zoals een kooltje, te kunnen dragen. Dit werd in brand gezet en op vijandelijke forten en stellingen afgevuurd.

(d) Een smalle speerpunt van Ierse makelij.

(e) Een Britse speerpunt uit de 6de eeuw. Opvallend is de vorm die voornamelijk in vroegere periodes werd gebruikt.

(f) Een Pictische werpspeerpunt, teruggevonden in Dunadd. Dunadd was het machtscentrum van de koningen van Dál Riata. Vermoedelijk handelden zij ook met hun Pictische buren.

(g) Een Pictische werpspeerpunt.

(h) Een Iers bijlblad, vergelijkbaar met het bijlblad dat op de Pictische steen van Golspie staat afgebeeld.

(i) Een Romeinse spatha, Schotland staat bekend om zijn lage staalproductie. Vermoedelijk werden vrijwel alle Pictische zwaarden uit andere delen van Europa geïmporteerd.

(j) Een Ierse zwaardgrip

(k) & (l) Duidelijk Ierse zwaarden met een brede kling. Zwaarden zoals deze werden net voor en tijdens de donkere middeleeuwen in Ierland gebruikt.

Er zijn relatief weinig Pictische zwaarden teruggevonden. Veel fragmenten wijzen naar de Romeinse spatha en enkele geven nog duidelijke La Tènestijl patronen weer.

In Perthshire is ijzeren schaalpantser ontdekt. Vermoedelijk was dit de bepantering voor de Pictische elite. Schaalpantser werd in geheel Europa gedragen. Ook zijn er regelmatig restanten van maliënkolders in Pictische graven teruggevonden. Mogelijk was het maliën buitgemaakt in een oorlog tegen de Romeinen. Helmen zijn zelden teruggevonden, maar op de steen van Aberlemno wordt een een Pictische krijger met een helm afgebeeld. Hij draagt een typisch laat-Romeinse helm met beweegbare wangplaten, lijkend op de Coppergate helmet.

Uiterlijk
Het is vrij gemakkelijk om een inzicht te krijgen in het uiterlijk van de Picten en hun krijgers. Op een groot aantal Pictische stenen staan mensen afgebeeld, veel van hen dragen duidelijk hetzelfde model kleding en haarstijl.

De steen van Aberlemno

Op de steen van Aberlemno is duidelijk een krijgstafereel te zien. Infanteristen weren een aanval van de cavalerie af. Één paard heeft een duidelijk paardenlaken, dat mogelijk onder het zadel zit. Het lijkt erop dat de ruiters geen stijgbeugels gebruiken. De ruiter linksboven is gewapend met een zwaard, de overige hebben een speer en schild. Één van de ruiters draagt een typisch laat Romeinse helm en alle ruiters dragen, net als de infanteristen, een lange tuniek die ongeveer tot de knieën komt. De infanteristen maken gebruik van een tweehandige speer en bogen. Waarschijnlijk waren deze speren goed bruikbaar tegen cavalerie. We weten niet welke slag hier wordt uitgevochten maar kennelijk was hij belangrijk genoeg om gedetailleerd in steen te vereeuwigen.

 

 

 

De steen van Benvie

Op de steen van Benvie zijn twee Pictische ruiters afgebeeld. Ze dragen beide een rond schild en een lange speer. Ze hebben duidelijk geen stijgbeugels en dragen een tuniek die ongeveer tot de knieen komt.

 

 

 

 

De steen van Drosten

Op de steen van Drosten staat een jachttaffreel afgebeeld. Er wordt verwezen naar wilde koeien, zwijnen mogelijk wilde geiten en herten. Onderaan zit een man in dekking met een boog, vermoedelijk een kruisboog. Het is onduidelijk wat voor kleding de man draagt maar over zijn kleding draagt hij een grote mantel die hem beschermd tegen wind en regen. Bij de jacht maakt de man gebruik van roofvogels.

De steen van Glamis

De steen van Glamis toont linksonder een afbeelding van twee Picten die met elkaar in gevecht zijn. Beide mannen zijn bewapend met een bijl en dragen een tuniek die tot de knieën komt.

De steen van Golspie

De steen van Golspie beeldt een Pictische krijger af, gewapend met een bijl en dolk of een sax. De man draagt een tuniek en om zijn middel een riem.

 

 

 

De steen van Kirriemuir

Op de steen van Kirriemuir staat een jachttaffereel afgebeeld. De ruiters rijden gewapend met een speer achter een hert aan, geholpen door jachthonden. De ruiters zien er luxe gekleed uit, de plooien in hun tuniek tonen aan dat de tuniek vrij lang was en meer stof had dan die van de gewone bevolking. De hoeveelheid stof in kleding gaf een indicatie van rijkdom, waardoor we kunnen aannemen dat deze ruiters van adel waren.

 

 

 

 

Koningen van Orkney

Deze drie krijgers zijn gewapend met speer en schild. Ze zijn erg rijk. Hun tuniek komt tot de enkels en de randen zijn vermoedelijk geborduurd. Om hun middel dragen ze een riem en hun schilden zijn rijkelijk versierd, mogelijk met edelen metalen. De schilden zijn opmerkelijk vierkant en het is aannemelijk dat dit type schild uit het oudere La Tèneschild is doorontwikkeld.

 

 

 

De St Andrews sarcofaag

De St Andrews sarcofaag is een stenen kist die vermoedelijk halverwege de 8ste eeuw is gemaakt. Hij is vorige eeuw teruggevonden bij opgravingen in de kathedraal van st Andrews. Op de kist staat een jachttaffreel afgebeeld. Twee ruiters jagen op een leeuw. Ook is er een jager te voet. De jagers dragen allemaal een lange tuniek en de jager te voet heeft opvallend kort haar. De ruiters gebruiken hun zwaarden bij het jagen, mogelijk zijn ze in gevecht met de leeuw.

De stenen geven een duidelijk beeld van de kleding die de Picten droegen. Toen de Romeinen voet op Brits grondgebied zetten, droegen de Kelten daar een tuniek tot aan de knieën. In ieder geval van de 8ste tot de 16de eeuw droeg de bevolking van Ierland en Schotland een vergelijkbaare tuniek die de léine werd genoemd. Daarover droeg men de brat, een grote mantel die tevens als slaapzak kon dienen. Wanneer we naar de Pictische afbeeldingen kijken lijkt het erop dat de Picten een vergelijkbare klederdracht hadden. De adel had langere tunieken die aan de randen geborduurd waren. Zowel arm als rijk droegen mantels. De Picten hadden vaak lang haar, baarden en een grote snor. In enkele gevallen staan Pictische krijgers met kort haar afgebeeld. 

Tactiek
Wanneer we naar de Pictische stenen kijken lijken er bij hen twee hoofdtypen krijgers te bestaan, de infanterie en de cavalerie, die beide met speer en schild vochten. Hoewel er andere wapens worden afgebeeld lijkt dit de meest gebruikte combinatie.

Uit Tacitus’ verslag van de veldslag bij Mons Graupius in 83 of 84 n.Chr. komt duidelijk naar voor dat de Picten en de Caledonii de voorkeur gaven aan het gebruik van guerrillatactieken. Dit beeld wordt versterkt door andere verslagen. De slag bij Mons Graupius was afgedwongen omdat de bevoorrading van het Keltische leger in gevaar kwam. Ver voordat de veldslag besloten kon worden trokken de Picten en Caledonii al terug waardoor hun verliezen tot een minimum beperkt bleven. Wat er enige jaren later gebeurde bewijst nogmaals dat de nederlaag op Mons Graupius helemaal niet zo groot was als beschreven. De Romeinen verloren het totale 9de legioen, waar tot vandaag de dag nog steeds geen spoor van terug is gevonden.

Vermoedelijk maakten de Picten ook gebruik van kleinere groepjes krijgers net als bij de Ieren. Deze groepjes konden zich verenigen en als een groot leger handelen.

 Vanaf 297 n.Chr. worden er steeds meer meldingen gemaakt van Pictische legers die Romeins Britannië plunderden. In 305 herstelde keizer Constantius de muur van Hadrianus, die het gebied van de Picten en de Romeinen van elkaar scheidde. In hetzelfde jaar begon hij een campagne tegen de Picten maar hij stierf in 306. In 343 werd er vrede gesloten met de Picten. Rond deze tijd werden de Pictische stammen betaald om geen oorlog te voeren tegen de Romeinen. Tussen 360 en 367 lijkt het erop dat ze geen gehoor meer gaven aan deze vrede ( of te weinig werden betaald); rond deze tijd zetten ze onophoudelijk hinderlagen tegen de Romeinen. In 368 namen de Picten samen met de Saksen, Atecotti en Scotti deel aan een campagne tegen de Romeinen. Deze campagne werd deels vanaf zee gevoerd en de Romeinse kant van de muur werd aangevallen. Tot 455 n.Chr. gingen deze aanvallen onophoudelijk door.

Beschilderde, naakte krijgers?
Van Pictische krijgers wordt vaak gedacht dat zij beschilderd en naakt het slagveld betraden. De Romeinse naam Picti verwijst naar beschilderde mensen. De Lindow man, een geofferde man uit ongeveer 100 v.Chr., was beschilderd. De Romeinen maken in vroegere perioden ook melding dat dit bij de Caledonii het geval was. Het is echter ook mogelijk dat de naam Picti een verbastering is van een woord als Priteni, zoals de Britse Kelten zichzelf noemden.

Er zijn verschillende praktische redenen waarom de Picten en Kelten naakt zouden hebben gevochtend. Een naakt persoon is minder makkelijk vast te pakken en wanneer hij gewond was, was de kans op infectie minder groot dan wanneer hij vieze kleding droeg. Op de stenen van Collessie, Balgavies en Rhynie zijn naakte Pictische krijgers te zien. In vrijwel alle gevallen lijkt het eerder om een duel te gaan in plaats van een veldslag. Mogelijk vochten de Picten naakt tijdens rituele gevechten. Het lijkt onwaarwschijnlijk dat de Picten ook naakt vochten tijdens grotere veldslagen. De afbeeldingen op de stenen bewijzen dat ze daadwerkelijk gekleed waren op een typisch Britse manier.

Of de Picten beschilderd of getatoeëerd waren zullen we mogelijk nooit te weten komen. De La Tènekelten maakten waarschijnlijk veelvuldig gebruik van beschilderingen en er is dan ook geen reden om aan te nemen dat de Picten zich niet beschilderden. Vermoedelijk ging het hierbij om schilderingen die werden aangebracht voor de veldslagen. Tatoeages lijkt onwaarschijnlijker, aangezien er in het dagelijks leven bij de Kelten nooit melding van beschilderingen wordt gemaakt.

Zie ook:
Keltische kunststijlen
Goden van Wales
Goden van Ierland
Keltische muziekinstrumenten (de carnyx)

 

 

 

Gesponsord door Celtic Webmerchant:

         
Keltisch kookstel € 109,90                       Romeinse Galea € 166,60            Keltische helm € 295,-
 

copyright © 2011 CelticBritain.net, Alle rechten voorbehouden.           Sitemap  Contact