|
|
Somerled
 Wanneer we
het hebben over Keltische helden in de middeleeuwen, denken we maar al te snel
aan sir William Wallace, Brian Boru en Robert the Bruce. Één van de personen die
de Keltische geschiedenis voorgoed deed veranderen was Somerled. De werkelijke
naam van Somerled is onbekend. Somerled betekent letterlijk iets als
zomerreiziger, zomerkrijger of zomerzeiler, wat erop wijst dat er met name in de
zomerperiode gevochten werd – het weer in de winter was te slecht om te varen.
Na Somerleds dood in 1164 werd zijn naam pas een echte naam en een vernoeming
naar deze held.
Het koninkrijk Man
Het koninkrijk Man was een vazallenkoninkrijk van de Noorse kroon. Het land van
dit rijk liep van Harris en Lewis in het noorden tot het eiland Man in het
zuiden en domineerde zo de Ierse Zee. In het oosten lag het Schotse vasteland,
waarop de Schotse kroon, die zich steeds Normandischer ging gedragen, regeerde.
In het westen lag Ierland, verdeeld over honderden koningen, waarvan het
Noors-Ierse koninkrijk Dublin met zijn vloten voor Man het belangrijkste was.
Tot in 1098 behoorde het gebied van het koninkrijk Man tot de Schotse kroon,
maar de Noorse koning Magnus Barrevoets nam het in, hoewel er tussen deze
gebeurtenis en de Noorse invasie anderhalve eeuw later geen Noorse koning het
gebied zou bezoeken. Dit bood een kans voor ambitieuze jongemannen om hun eigen
gebied te claimen.
Wie was Somerled?
Aan het begin van de 12de eeuw wordt er voor het eerst melding gemaakt van
Somerled als heerser over Argyll en Islay. Hoe hij dit gebied heeft ingenomen is
onduidelijk. Naast in
 bardische
gedichten wordt hij ook genoemd in twee Schotse kronieken, uit Holyrood en
Melrose, die voornamelijk negatief over hem berichten. Somerled komt ook in de
Manxe kronieken voor en er is een gedicht over hem geschreven in het Latijn. Er
bestaan verschillende annalen over hem, die vanwege hun mythologische lading
eerder gebruikt kunnen worden om bestaande bronnen te bevestigen dan als
onafhankelijke bron.
Ondanks dat de naam Somerled ( Somhairle) een Noorse naam is, is het aannemelijk
dat hij Keltisch was. Vermoedelijk was hij afstammeling van een adellijk
geslacht uit Dál Riata (koninkrijk van Argyll voordat de Scots en de Picten een
werden), dat afstamde van Conn van de honderd veldslagen via Colla Uais, een van
de voorvaderen van de stichters van Dál Riata.
In 1150 trouwde Somerled Ragnhilda, dochter van koning Olaf van Man. Hij kreeg
met haar een aantal zoons en in ieder geval één dochter. Vermoedelijk was dit
niet Somerleds eerste huwelijk en had hij al een aantal kinderen bij vrouwen,
waarmee hij was gehandfast zoals in de Keltische cultuur de traditie was. Het is
onwaarschijnlijk dat Somerled meerdere vrouwen tegelijk had. De kinderen van
Somerled zouden voor aankomende eeuwen de heersers zijn van de Ierse Zee.
Somerled huwelijkte zijn zus uit aan Malcolm MacHeth, een onbekend figuur in de
Schotse geschiedenis, die waarschijnlijk een belangrijke rol heeft gespeeld in
12de eeuws Schotland. Mogelijk was hij een buitenechtelijk kind van koning
Alexander de 1ste, die Schotland van 1107 tot 1124 regeerde. Een andere theorie
is dat hij afstammeling was van de Keltische koningen MacBeth en Lulach. Indien
het laatste het geval was, zou hij aanspraak maken op de Schotse kroon.
 In 1134
werd deze Malcolm MacHeth na een mislukte coup gevangen genomen door koning
David de 1ste en leefde voor 23 jaar lang in gevangenschap in Roxburgh castle.
Hij is niet geëxecuteerd en dit wijst erop dat de kans groot is dat hij van
koninklijk bloed was.
De geschiedenis van clan Donald vermeldt dat de heerschappij over Argyll door de
Noren van Somerleds vader Gillbride weggenomen werd. Somerled zou dit gebied op
jonge leeftijd met steun van de bevolking hebben heroverd. Dit heeft
waarschijnlijk in dezelfde periode plaatsgevonden als de machtsovername van
Godred Crovan in Man, 1079-1095 .
Het is ook mogelijk dat het gebied pas in 1099 door Magnus Barrevoets werd
veroverd. Vermoedelijk werd het gebied dan rond 1103 heroverd, nadat Magnus was
gestorven.
Hoe Somerled de titel van zijn vader terug veroverde is onbekend, maar het lukte
hem. Via zijn huwelijk met Ragnhild veroverde hij de gebieden van Lorn, Kintyre
en Knapdale. Rond deze tijd heerste hij ook over het eiland Mull.
Somerled en de koningen van
Schotland en Man
Van Somerleds activiteiten aan het vasteland van Schotland is meer bekend.
Koning David de 1ste van Schotland en Somerled waren geen vijanden van elkaar.
Er is zelfs melding gemaakt dat de krijgers van de Hebriden deel uitmaakten van
de campagne tegen Engeland en in 1138 bij de Slag van de Standaard vochten. Het
is helaas niet bekend of Somerled zelf aan deze slag deelnam. Via zijn huwelijk
met Raghnilda had Somerled ook een goede verhouding met het
 koninkrijk
Man.
Deze goede verhoudingen veranderden toen in 1153 zowel koning Olaf van Man als
David de 1ste stierven. Davids opvolger was zijn twaalfjarige kleinzoon Malcolm
de 4de. Op het eiland Man nam de zoon van Olaf, Godred de kroon over, nadat hij
de moordenaars van zijn vader had verslagen.
Godred regeerde met harde hand, waardoor de bevolking van Man zich tegen hem
keerde en Somerleds zoon Dugall uitnodigde koning van Man te worden. Via zijn
moeders kant maakte hij aanspraak op deze titel. Somerled pakte zijn kans en er
werd in 1156 een zeeslag uitgevochten tussen Godred en Somerled. Somerled had
een nieuw type schip ontwikkeld, de birlinn, dat zijn roer precies achter de
kiel had zitten en een kraaiennest bovenaan de mast had waar vanuit schutters
konden schieten. De slag was lang en bloederig en aan het eind van de avond was
Godred genoodzaakt een onderhandeling aan te gaan, indicerend dat Somerled
wellicht met zijn tachtig oorlogsschepen de oude Viking longboats had verslagen.
Ze verdeelden het koninkrijk Man onder hun op. Somerled wist met deze actie
vrijwel de gehele westkust van Schotland en een groot deel van Man terug onder
een Keltische leider te plaatsen. Mogelijk werd hij hierbij geholpen door het
Ierse koninkrijk van Ulster, waar Somerled een goede alliantie mee had. Na deze
wapenstilstand behoorde Argyll, de eilanden ten zuiden van Kintyre, Islay, Jura,
Mull, Iona, Kintyre, Coll, Tiree en mogelijk Arran en Bute tot het koninkrijk
van Somerled. Skye, Harris en Lewis bleven in handen van Godred.
De vrede tussen Godred en Somerled was van korte duur, in 1158 trok Somerled
weer naar Man en versloeg Godred met ongeveer drieënvijftig schepen. Godred
vluchtte naar Noorwegen. Hij bleef daar tot na de door van Somerled in 1164.
Normandisch Schotland
In Schotland werd het oude Keltische opvolgingssysteem gehanteerd, hierdoor kon
de koning niet per se door zijn zoon, maar door het meest geschikte familielid
opgevolgd worden. Op deze manier maakten ook kleinzonen, ooms, neven en broers
aanspraak op deze titel. In dit geval kreeg Davids kleinzoon Malcolm de troon,
omdat Davids zoon een jaar daarvoor al was gestorven.
In de tiende en elfde eeuw waren door verschillende Schotse vorsten pogingen
gedaan deze  gewoonte
te veranderen richting de Normandische maatstaven, dit leidde tot veel
verwarring. Kenneth de 2de en Malcolm de 2de wilden de Nomadische manier van
opvolging hanteren, met als gevolg dat er een oorlog ontstond tussen Kenneth en
MacBeth. Na de dood van David de 1ste maakte onder andere Malcolm MacHeth
aanspraak op de Schotse troon. In 1130 deed Malcolm een poging zijn titel te
veroveren, hierbij werd hij gesteund door Angus van Moray.
Bij zijn tweede poging in 1134 werd hij gevangen genomen. De volgende poging om
MacHeth op de troon te krijgen was in 1153, waarbij hij werd gesteund door een
groot deel van de Keltisch-Schotse bevolking. Dit wijst op een mogelijk conflict
tussen de Normandisch georiënteerde families in Schotland en de van oorsprong
Keltische families. De Keltische heersers, wiens voorouders Schotland hadden
gesticht, werden steeds meer tweederangs burgers, terwijl Frans sprekende
Normandische immigranten titels zoals opperkamerheer kregen. Het is niet
verwonderlijk dat Somerled en zijn leger een belangrijke rol speelden in de
opstanden tegen deze veranderingen. Hij had een bondgenootschap met MacHeth en
werd vermoedelijk daarin gesteund door de koning van Ulster.
In 1156 was Somerled door de ontwikkelingen op het eiland Man genoodzaakt zijn
aandacht weer op de westkust te richten. MacHeth en koning Malcolm sloten een
wapenstilstand, maar er is tot 1160 geen bewijs van een wapenstilstand met
Somerled. Het is niet bekend was de voorwaarden waren en aan welke voorwaarden
werd voldaan. Rond deze tijd werd Malcolms land vanuit het zuiden bedreigd door
een ander ambitieus persoon, de earl van Galloway. Mogelijk was dit een reden
voor Malcolm om vrede met Somerled te sluiten, hij kon geen oorlog op twee
fronten riskeren. In 1160 trok Malcolm ten strijden tegen Galloway en onderwierp
het.
De invasie van Somerled
Tussen 1160 en 1164 verdwijnt Somerled uit de geschriften, we weten niet wat hij
rond deze tijd heeft gedaan. Mogelijk regeerde hij in vrede over zijn gebied.
Tijdens het koninklijke kerstfeest in 1160 stond Somerled niet op de rol met
aanwezigen. Toch wordt er aangenomen dat hij er was, aangezien een haatdragende
klerk uit Glasgow hem noemde als sit-by-the-king. Dit zou wijzen op een
vriendschappelijke verhouding tussen Somerled en de koning.
In 1164 verschijnt Somerled echter weer, deze keer aan het hoofd van een enorm
 invasieleger
van ongeveer 160 schepen. De kronieken vermelden dat zijn leger bestond uit
krijgers van Argyll, de Hebriden, Kintyre en Dublin. Ze trokken tot Renfrew en
plunderden het land tot in Glasgow.
De koning verzamelde natuurlijk een leger en trok dat van Somerled tegemoet. De
beslissende veldslag vond mogelijk plaats bij Renfrew, mogelijk ergens anders.
Tijdens of vlak na deze slag werd Somerled gedood. De clangeschiedenis vertelt
hoe een Ierse neef van Somerled hem neerstak in een tent, omdat hij een deel van
zijn land wilde opeisen. Anders is hij mogelijk door een Schotse ridder gedood.
Na Somerleds dood zijn de troepen van de eilanden direct teruggetrokken. Het
lichaam van Somerled werd meegenomen en begraven in de Reilig Oran, de kapel van
sint Orran, op Iona, het religieuze en politieke centrum van de eilanden.
Vermoedelijk had hij de kapel zelf laten bouwen, of is hij in opdracht van zijn
zoon Reginald gebouwd als mausoleum voor zijn vader.
De reden van Somerleds invasie blijft een mysterie. De vroege geschiedschrijving
ging ervan uit dat Somerled uit was op de Schotse kroon. Dit lijkt
onwaarschijnlijk vanwege zijn vijandigheid tegenover de Normandische
aristocratie. George Buchanan verwachtte dat Somerled een eigen koninkrijk aan
de Ierse zee wilde stichten, mogelijk berust dit op meer waarheid. Maar wanneer
we naar de verhoudingen tussen Somerled en de Normandische aristocratie kijken,
komt duidelijk naar voren dat ze op zeer slechte voet met elkaar leefden.
Vermoedelijk had Somerled een goede relatie met de koning, maar was de invasie
onvermijdelijk en was koning Malcolm wel genoodzaakt zijn vazallen te
verdedigen. Tussen Somerleds eilanden en de rest van Schotland was een cultureel
verschil, dit leidde vermoedelijk tot deze oorlog.
Koning Somerled
Het is lastig om Somerled een titel te geven. De Schotse kronieken noemen hem
daarom slechts een leider. In het Keltische stelsel waren er verschillende
gradaties van koningen en verschillende koningen konden op hetzelfde moment over
de eilanden regeren. Vermoedelijk kan Somerled het best worden gezien als een rí
tuatha of ruiri, de titel die werd gegeven aan een koning die over meerdere
tuatha of stammen regeerde.
Na Somerled
 Somerled is
de vonk aan de Ierse zee die voor altijd zal blijven doorbranden. Hij was
stamvader van een groot volk, zijn zoons waren Dugall, stamvader van de
MacDugall, Reginald, stamvader van de MacDonalds en MacRuari, en Angus, wiens
nageslacht met de Stewarts trouwde. Somerleds land in het zuiden werd ingenomen
door Godred die weer terugkwam uit Noorwegen, al is bekend dat de afstammelingen
van Somerled (MacSomerled) in ieder geval nog twee generaties lang over het
eiland Man regeerden. De rest van zijn land werd opgedeeld onder zijn zoons.
Hieruit ontstonden de drie machtsblokken aan de Ierse zee: MacDugall,
voornamelijk op het vaste land van Lorian, MacRuari die regeerde over Harris,
Lewis en de buitenste Hebriden, en MacDonald, die tussen Mull en Kintyre
regeerde. Zij krgen een belangrijke rol voor de loop van de Ierse, Engelse en
Schotse geschiedenis en zouden deze de komende eeuwen bepalen.
Wat vertelt Somerled ons?
Somerled leert ons dat rond de tijd van de Normandische overheersing in Europa
de Keltische cultuur als achterhaald werd gezien. In praktijk blijkt dat deze
cultuur echter sterk genoeg was om rond deze tijd een nieuwe ''natie'' te
stichten. Er wordt vermeld dat bij de invasie van 1164 krijgers van Argyll, de
Hebriden, Kintyre en Dublin aanwezig waren. De kans is groot dat er ook krijgers
uit de rest van Ierland, Galloway en zelfs de Orkneys meevochten. Dit wijst op
de mobiliteit van de volkeren rond de Ierse zee en dat ze dit gebied optimaal
wisten te benutten. De latere geschiedenis zal ook regelmatig hiernaar
verwijzen.
Tegenwoordig wordt er met de gedachte gespeeld dat Somerled een Keltische natie
wilde oprichten. Het is onwaarschijnlijk dat hij zich op puur Keltisch richtte,
rond de Ierse zee waren de Scandinavische culturele elementen talrijk en ook
Somerled bezat deze. Opvallend is echter Somerleds liefde voor het eiland Iona,
gedeeld door zijn zoon, die er de kathedraal van de eilanden wilde bouwen. Mocht
rond deze tijd de kroonraad van de eilanden en Finlaggan zijn geïntroduceerd kan
worden gekeken naar de vele gelijkenissen tussen Finlaggan en het Ierse Tara.
Zie ook:
Het eiland Mona
Keltische
feestdagen
Goden van
Wales
Goden van
Ierland
De kracht van
de natuur
Celtic Webmerchant:
|
|
